Vuurwerk: schrik jij van iedere harde knal?
Het einde van het jaar is weer in zicht. Daarom dit artikel over vuurwerk en schrikreacties van je lichaam hierop. Voor vele hoort vuurwerk bij de jaarafsluiting zoals wij die gewend zijn te vieren. Maar wist je dat dit vuurwerk niet voor iedereen een feestje is? Vele mensen weten wel dat vuurwerk voor veel dieren een enorme stressfactor is, maar wist je dat er ook mensen zijn die van iedere harde knal schrikken?
Wat is een schrikreactie?
Een schrikreactie is een snelle, onbewuste reactie op een onverwachte prikkel, zoals een harde knal. Het doel hiervan is bescherming: het lichaam bereidt zich in een fractie van een seconde voor op actie. Bij vuurwerk gebeurt dit vaak doordat het geluid plotseling en onvoorspelbaar is dus een schrikreactie als gevolg heeft. Je ziet hier het sympathische zenuwstelsel aan het werk. Je sympathische zenuwstelsel activeert bij gevaar of stress.
Wanneer een knal wordt gehoord, gaat het signaal via het oor naar de hersenen. Een deel van deze informatie bereikt de amygdala, een hersengebied dat betrokken is bij emoties en bij het herkennen van gevaar. De amygdala kan al reageren voordat de hersenschors (het denkende deel) de situatie volledig heeft geanalyseerd. Bij vuurwerk is een echte actie meestal niet nodig, maar het lichaam weet dat niet meteen. Daarom schrik je dus en analyseer je daarna dat je bijvoorbeeld niet echt hoeft te gaan rennen in de meeste gevallen.
De rol van je zenuwstelsel
Als de amygdala gevaar vermoedt dan activeert het sympathische zenuwstelsel. Dit leidt tot de bekende “vecht-of-vlucht”-reactie. Dit kan een of meerdere reacties teweeg brengen. Bijvoorbeeld:
De hartslag gaat omhoog
De ademhaling versnelt
Spieren spannen zich aan
Pupillen worden groter
Stresshormonen zoals adrenaline komen vrij
Deze lichamelijke reacties maken het lichaam alert en klaar om snel te reageren.
Waarom reageert iedereen anders op vuurwerk?
Niet iedereen schrikt even sterk van vuurwerk. Dat heeft meerdere oorzaken:
Ervaring en gewenning: Wie vaak vuurwerk hoort, kan eraan wennen. Hierdoor wordt de reactie minder heftig.
Persoonlijke gevoeligheid: Sommige mensen hebben een gevoeliger zenuwstelsel en reageren sterker op prikkels. Voor deze groep mensen zorgt iedere harde knal voor een schrikreactie wat erg vermoeiend is.
Voorspelbaarheid: Zelf vuurwerk afsteken of weten dat er een knal komt, vermindert vaak de schrikreactie.
Eerdere negatieve ervaringen: Een nare ervaring kan het brein extra alert maken op vergelijkbare prikkels. Je lichaam gaat als het ware terug naar de eerdere ervaring wat een schrikreactie en vaak ook stress en onrust oplevert.
Terug naar rust
Na de schrikreactie helpt het parasympathische zenuwstelsel het lichaam weer tot rust te komen. De hartslag daalt, de ademhaling wordt rustiger en de spieren ontspannen. Dit herstel kan bij de ene persoon sneller gaan dan bij de andere.
Je lichaam keert naar de klap van vuurwerk dus weer terug in de ruststand, maar je kunt wel nagaan dat als iemand dus gevoelig hiervoor is dit een aanslag op je lichaam is want die klap is rond oud en nieuw niet eenmalig. Onderschat dit dus niet en kijk met begrip naar jezelf of iemand anders.